Piri Reis
1513 yılında bir Türk kartograf gizemli bir dünya haritası çizer. Harita, dünyanın o dönemde henüz keşfedilmemiş topraklarını, çeşitli rotalarını ve bu topraklarda yaşayan hayvanları resmeder. Üstelik harita Macellan’ın meşhur seferiyle beraber dünyanın yuvarlak olduğu ispatlanmadan önce çizilir.
1929 yılında Topkapı Sarayında bulunan, 90/60 cm. büyüklüğündeki bir parşömen üzerinde çizilmiş harita, üzerindeki notlara göre, Pirî Reis’in 1513 yılında Gelibolu’da çizip, 1517’de de Mısır’da Yavuz Sultan Selim’e sunduğu, büyük çapta hazırlanmış bir Dünya haritasının parçasıydı.
Piri Reis’in Dünya Haritası çağdaşlarından çok farklıdır. Benzeri görülmemiş bir ölçek ve perspektifle çizilen haritada, Piri Reis 20 yıl önce keşfedilen Amerika kıyılarını kusursuzca işler ve Güney Amerika’nın tamamını haritada resmeder. Akdeniz dışına çıkmamış bir Türk kaptan nasıl oldu da dünya haritasını bu kadar isabetli çizebildi? Piri Reis’in eseri teleskop kullanmadan bir gezegen keşfetmeye benziyordu.
Piri Reis yaşadığı dönemdeki coğrafya eserlerini incelemiş, sahip olduğu dikkatli gözlem yeteneğiyle, gezdiği her yerin durumunu incelemiş ve kaydetmiştir. Piri Reis’in dünya haritası zamanına göre, mükemmel ve bilimsel zihniyetle çizilmiş olmasının yanında, bugün ne orijinali ne de kopyası bulunmayan Kristof Kolomb’un haritasından yararlanılarak çizilmiş tek harita olması bakımından da ayrı bir tarihi değer taşımaktadır.
Piri Reis harita ile sınırlı kalmayıp kıyıları, adaları ve limanları gösteren bir denizcilik rehberine ihtiyaç duyulduğunu, ancak haritaların ne kadar büyük ölçekli yapılırsa yapılsın, buna cevap veremeyeceğini, bütün bilgilerin sıkıştırılamayacağı düşüncesiyle denizcilere rehber olması amacıyla ünlü eseri Kitab-ı Bahriyeyi kaleme almıştır. Pirî Reis toplamış olduğu notlarını bir araya getirmiş, bunlar elden ele dolaşmış, İbrahim Paşanın aracılığıyla dönemin padişahı Kanuni Sultan Süleyman’a sunması söz konusu olunca, yeni baştan gözden geçirmiş, genişletmiş ve bir kitap haline getirmiştir.
Piri Reis tarihin en sıra dışı Dünya haritasını çizdi ve deniz coğrafyası tarihi bakımından en önemli kitaplardan birini yazdı. Piri Reis ve haritasının günümüze ulaşan parçası yaklaşık yüzyıldır tartışma konusu ve gelecekte de tartışılmaya devam edecek. Piri Reis’in gerçek başarısı bilimsel zihniyeti ve bu zihniyetin ardında yatan denizcilik dehasında saklı.